fbicon

Nieuwgrieks, Morfologie en Syntaxis


Bezoek ook: www.woordenlijstnieuwgrieks.nl
Nieuwgrieks, Morfologie en Syntaxis
Bezoek ook: www.woordenlijstnieuwgrieks.nl

©

 
Grammatica//Morf/MorfVorm2


Woordvorming


Het overgrote deel van de Griekse woordenschat bestaat uit woorden die ofwel uit het Oudgrieks stammen, ofwel ontleend zijn aan andere talen (Latijn, Italiaans, Turks, Frans, Engels, etcetera). Veel woorden zijn gevormd uit andere woorden of woordelementen. Deze woordvorming is vaak gebaseerd op een aantal regels.

Te onderscheiden zijn:
- het gebruik van een woord op de plaats van een andere woordsoort dan waar het oorpronkelijk toe behoort;
= door het te benoemen: bijvoorbeeld: het hoe, het zinken (hoewel dit nauwelijks woordvorming is te noemen);
= in het geval van bijvoeglijke naamwoorden: gebruik als zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: de blinde (hoewel dit ook te interpreteren is als een elliptische vorm van de blinde mens), το κινητό (τηλέφωνο) het mobieltje;
= in het geval van deelwoorden: gebruik als bijvoeglijk naamwoord. Bijvoorbeeld: ηλικιωμένος bejaard;
= in het geval van deelwoorden: gebruik als zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: ο ηλικιωμένος de bejaarde;
- afleiding
- samenstelling.

Net zo min als het Nederlands kan het Grieks (maar dit in tegenstelling tot het Engels) (maar weer op een enkele uitzondering na 1)) nieuwe begrippen definiëren door 'samenvoeging' van twee opeenvolgende, door een spatie gescheiden,  zelfstandige naamwoorden.


Onder afleiding (derivatie) verstaan we het maken van een nieuw woord uit een ander woord (het zogenaamde grondwoord) door toevoeging van een affix.
Een affix is ofwel een prefix (voorvoegsel) ofwel een suffix (achtervoegsel).
In het Nederlands is bijvoorbeeld her- een prefix (bijvoorbeeld: hergebruik, herstellen ed.) en
-ig een suffix (bijvoorbeeld: harig, mondig, handig ed.).
Zowel in het Nederlands als in het Grieks kunnen bijna alle voorzetsels als prefix gebruikt worden.
In beide talen worden verkleinwoorden door middel van een suffix gemaakt:

το παιδί το παιδάκι het kind het kindje
η δουλειά η δουλίτσα het werk het werkje

Waar het Nederlands slechts één suffix (met enkele varianten -tje, -pje) voor het verkleinwoord kent, zijn er in het Grieks een groot aantal suffixen waarmee verkleinwoorden worden gemaakt (afhankelijk van het zelfstandig naamwoord en gedeeltelijk afhankelijk van het geslacht).


Een samenstelling is een woord dat uit twee bestaande woorden gevormd wordt. In het Nederlands bijvoorbeeld: contactlens (contact + lens), onderhandelingsresultaat (onderhandeling + resultaat) ").
Van afgeleide woorden kunnen weer andere woorden worden afgeleid: onhandig, contactlensvloeistof.

In het Grieks doet zich hetzelfde verschijnsel voor.

Bijvoorbeeld:
      prefix         suffix
άναρχος ongecontroleerd < αν- + αρχή norm    
η αναρχία chaos, anarchie <     άναρχος ongecontroleerd + -ία
αναρχικός anarchistisch <     αναρχία anarchie + -ικός

Hoewel zowel het Grieks als het Nederlands het systeem van woordvorming door samenstelling kennen, komt het gebruik niet in alle gevallen overeen.
Samenstellingen van twee zelfstandige naamwoorden lijken in het Nederlands vaker voor te komen. Als er in het Grieks geen speciaal woord voor het betreffende begrip bestaat wordt het begrip in het Grieks vaak door middel van een bijvoeglijk naamwoord, door een bepaling in de genitivus of door een constructie met een voorzetsel weergegeven:


οι κοινοβουλευτικές εκλογές de parlementsverkiezingen
οι φάκοι επαφής de contactlenzen
το απορρυπαντικό σε σκόνη het waspoeder

Anderzijds kent het Grieks toch ook wel weer veel samenstellingen van een bijvoeglijk naamwoord met een zelfstandig naamwoord die in het Nederlands juist weer door een afzonderlijk bijvoeglijk naamwoord worden weergegeven of door een zelfstandig woord met de samengestelde betekenis:
ο μικροτραυματισμός een lichte verwonding
κακομαθαίνω verwennen (lett. slecht opvoeden)


Families van woorden

Indien het tweede deel van samengestelde woorden op hetzelfde woord is gebaseerd spreken we van een familie. Vooral bij werkwoorden ontstaan op basis van voorzetsels vaak families.
Bijvoorbeeld:
θέτω - zetten, προσθέτω - toevoegen, συνθέτω - samenstellen, εκθέτω - tentoonstellen.
De vervoeging van leden van een familie is vaak gelijk, maar niet altijd.


1) soms wordt een nieuw begrip gedefinieerd door een opeenvolging van twee bestaande zelfstandige naamwoorden.
 

αυτά είναι τραγούδια σταθμοί. dat zijn klassiekers.
απόπειρα ανθρωποκτονία poging tot moord
ο μακαρίτης ο παππούς μου wijlen mijn opa
το λάθος συμπέρασμα de verkeerde conclusie
οι παραβάτες οδηγοί de overtreders
τα κράτη μέλη της Ε.Ε. de lidstaten
η ράβδος χόκεϊ de hockeystick
η ζάχαρη άχνη de poedersuiker

") In het Nederlands wordt bij de vorming van een nieuw zelfstandig naamwoord uit twee bestaande zelfstandige naamwoorden vaak een -s-, -n- of -en- tussengevoegd: onderhandelingsresultaat, bijenkorf.
In het Grieks wordt in die gevallen vaak een -ο- tussengevoegd: το αντρόγυνο - echtpaar. Dezelfde methode wordt gevolgd om uit twee werkwoorden een nieuw werkwoord samen te stellen: ανεβοκατεβαίνω - op- en neergaan . Hierbij valt op dat deze constructie alleen gebruikt wordt wanneer de betekenis van de beide delen een zekere overeenkomst hebben.
Vaak gebruikt het Grieks, waar het Nederlands een nieuw woord vormt, een constructie met twee zelfstandige naamwoorden waarbij één van deze in de genitivus staan:
τα εγκλήματα πολέμου de oorlogsmisdaden
η κήρυξη πολέμου de oorlogsverklaring


Klinkerdeletie

Een heel ander geval van woordvorming treedt op bij klinkerdeletie:

θαρτούν. θα έρθουν. zij zullen komen.
στόπα. σου το είπα. ik zei het je.
 

 

 

 

 

 

© Auteursrecht voorbehouden. Zie pagina Copyright

  

Betekenis:
Semantiek

l

Zin:
Syntaxis

l

Woord:
Morfologie

l

Letter:
Alfabet

l

Klank:
Fonologie

     

*

*

*

*

   

+

+

 

De bovenstaande zwarte sterren geven van elke pagina het niveau aan.
1 ster: beginnersniveau
2 sterren: gevorderden-niveau
3 sterren: studieniveau
1 plus: beschouwing
2 plussen: overzicht

Alle onderwerpen komen in ieder geval op niveau 1 aan de orde.
Een zwart naar boven wijzend driehoekje geeft aan dat een onderwerp ook op een hoger niveau aan de orde komt.

De zwarte naar links en rechts wijzende gesloten driehoekjes in het midden van het scherm zijn links naar de volgende pagina van hetzelfde onderwerp op hetzelfde niveau.

Teksten met een gestippelde onderstreping zijn links en/of tooltips.

In het geval van een link wijzigt tevens de achtergrondkleur.