◄**

▼*

►**

▲**++

Klinkerdeletie

In de gesproken taal bestaat de neiging om een hiaat te vermijden. De (taalkundige) hiaat ontstaat wanneer een woord dat met een klinker eindigt, gevolgd wordt door een woord dat met een klinker begint. De hiaat wordt vermeden door één van beide klinkers achterwege te laten.
Dit verschijnsel heet klinkerdeletie. Wanneer de slotklinker verdwijnt spreekt men van elisie; wanneer de beginletter verdwijnt, spreekt men van aferesis.
Of de slotklinker verdwijnt of de beginklinker, hangt af van de relatieve sterkte van de twee met elkaar botsende klinkers.
De relatieve sterkte van de klinkers in het Grieks wordt weergegeven in de volgende ordening van de fonemen: [a] > [o] > [u] > [e] > [i].
Dat wil zeggen dat de α sterker is dan de ο en ω; de ο en ω sterker zijn dan de ου; de ου sterker is dan de ε en αι; en de ε en αι sterker zijn dan de η, ι, υ, ει en οι.
De weggelaten klinker wordt in de schrijftaal vaak vervangen door een enkel aanhalingsteken. Echter niet bij woorden die ook een vorm zonder die klinker hebben, zoals μένα - εμένα, σένα - εσένα.

Voorbeelden van aferesis:

το είπα.	το 'πα.	ik zei het.
του έδωσαν	του 'δωσαν	ze gaven hem
τα έφερε.	τα 'φερε.	hij bracht het.
από εδώ	από δω	van hier
δυο εβδομάδες	δυο βδομάδες	twee weken
θα πάω εγώ.	θα πάω 'γώ.	ík ga wel.
μου έκοψε το αίμα.	μού' κοψε το αίμα.	mijn adem stokte in mijn keel.

Nb. In het geval dat een persoonlijk voornaamwoord een persoon aanduidt, kan dit het eventuele accent van de verdwenen lettergreep overnemen. Dit in tegenstelling met de situatie dat het persoonlijk voornaamwoord een zaak aanduidt. Vergelijk: μού 'κοψε το αίμα en τα 'φερε.

Voorbeelden van elisie:

μου άρεσε.	>	μ' άρεσε.	het beviel me.
από αύριο	>	απ' αύριο	vanaf morgen
το αβγό	>	τ' αβγό	het ei
το άλλο	>	τ' άλλο	het andere
σε έναν Έλληνα γιατρό	>	σ' έναν Έλληναγιατρό	naar een Griekse arts
μέσα στην πόλη	>	μεσ' στην πόλη	binnen de stad

Klinkerdeletie kan ook optreden wanneer er geen klinkerbotsing is. Wanneer een slotklinker verdwijnt hoewel het volgende woord met een medeklinker begint, spreken we van apocope. Apocope treedt alleen op bij onbeklemtoonde lettergrepen.

Voorbeelden van apocope:

σε την πόλη	>	στην πόλη	in de stad
σου το 'πα.	>	στο 'πα.	ik heb 't je gezegd.
από την πόλη	>	απ' την πόλη	vanuit de stad
δώσε το.	>	δώσ' το.	geef het!
κόψε το.	>	κόψ' το.	houd ermee op!

Nb1. Klinkerdeletie kan leiden tot woorden met meer dan één lettergreep die geen accent hebben, en tot woorden van één lettergreep (in tegenstelling met de regel) wel een accent hebben.

 

μού 'κοψε το αίμα.

mijn adem stokte in mijn keel.

Of zelfs:

θά βρεις.

ik zal vinden ')

Nb2. Soms worden de woorden waar klinkerdeletie heeft plaats gevonden, als één woord geschreven.
Voorbeeld. θαρθούν = θα ερθούν - zij zullen komen, στόπα = σου το είπα - ik zei het je

Nb3. In de situatie dat de voorzetsels σε of με gevolgd worden door een sterk persoonlijk voornaamwoord als εμένα of εσένα, blijft de laatste klinker van het voorzetsel achterwege (elisie) en wordt de eerste klinker van het persoonlijk voornaamwoord gehandhaafd (dus geen aferesis). Bij de voorzetsels από en για valt de ε van het persoonlijk voornaamwoord weg.
Voorbeeld. μ' εμένα, σ' εσένα, από μένα, για σένα

Nb4. Het wegvallen van de laatste klinker van een voorzetsel kan nog tot een neveneffect leiden wanneer dat voorzetsel gevolgd wordt door een zelfstandig naamwoord dat in het Oudgrieks begon met een geaspireerde klinker, dat wil zeggen met een klinker die in de uitspraak voorafgegaan wordt door een -h-. Deze uitspraak wordt weergegeven door een zogenaamde spiritus asper, een kommaatje dat boven de klinker geschreven wordt.

μετά

υπολήψεως

→

μεθ' υπολήψεως

met hoogachting

hoogachtend

Dit verschijnsel kan ook optreden bij de vervoeging van samengestelde werkwoorden. Bovendien is het zichtbaar in de etymologie van diverse woorden. Het is dan te rekenen tot onder het begrip woordvorming. Daar is dan ook een volledig overzicht te vinden.

') Iordanidou